De Franse voorouder
Paleontologen in Zuid-Frankrijk hebben iets vreemds opgegraven. Een bovenkaakbeen, versteend en broos. Het was van een hagedis genaamd Acutodon villeveyracensis.
Het exemplaar komt uit de omgeving van het plaatsje Villeveyrac. Regio Hérault. 83 miljoen jaar oud. Campanien-tijdperk van de Late Cретaceous.
Het verandert alles waar we aan dachten toen krokodillenhagedissen in Europa opdoken. Eerder? Zo oud hadden we niets. Deze vondst duwt de afstammingslijn met ongeveer 30 miljoen jaar terug. Dertig miljoen. Een enorm gat in de stamboom wordt plotseling gedicht, of liever gezegd, gaat weer open.
Er is er nog maar één over vandaag
Wil je een van deze hagedissen in het echt zien? Je hebt een vliegticket nodig. En veel geluk.
Shinisaurus crocodilur, de Chinese krokodilhagedis. Dat is het enige overgebleven lid van deze oude clade, de pan-shinisaurus.
Ze zwerven niet meer door continenten. Ze klampen zich vast aan kleine, koude bosstroompjes. Zuidoost-China. Noord-Vietnam. Misschien zijn er nog een paar honderd over. Slechts een paar.
“De evolutionaire geschiedenis van deze groep wordt nog steeds slecht begrepen”, zegt dr. Olivier Jansen van de Université de Poitiers, “en de soort zou kunnen verdwijnen voordat we de mysteries van zijn oorsprong kunnen ontrafelen.”
Ze verdwijnen omdat mensen hun leefgebied blijven vernietigen. Stropers willen ze als huisdier, voor soep of voor een volksremedie. Klimaatverandering verwarmt het water en deze hagedissen sterven. Het zijn semi-aquatische specialisten, afhankelijk van schoon, koel water. Geen koud water, geen hagedis. Zo simpel is het.
Is het eerlijk dat de laatste van een miljoenen jaren oude lijn sterft omdat iemand een exotisch huisdier wilde? Waarschijnlijk niet. Maar het gebeurt.
Tanden vertellen de waarheid
Terug naar Frankrijk. 83 miljoen v.Chr.
Het enige fysieke bewijs dat we hebben van Acutodon villeveyracenssis is één bovenkaak. Een bovenkaak. 2,8 cm lang. Ongeveer een centimeter en een kwart.
Maar de tanden. Slank. Taps toelopend. Teruggebogen als vishaken. Ze zitten in resorptieputten. Die kleine holtes waar tanden uitvallen en zichzelf vervangen, zijn verschillend. Heel apart. De onderzoekers zeiden dat deze eigenschappen perfect overeenkomen met de moderne Chinese neef en sommige fossiele verwanten. Genoeg zodat ze zich gerechtvaardigd voelden om een geheel nieuw geslacht te creëren.
Niet zomaar een soort. Een geslacht.
Hoe groot was het? Wetenschappers gebruikten schedelverhoudingen om te raden. Misschien 1 meter. Ruim drie meter. In de slikken van het Krijt was het een roofdier. Grote tanden. Kleine prooi.
De moeraslandseter
Deze hagedis jaagde niet op zoogdieren op het droge. Waarschijnlijk. Waarschijnlijk zat hij in de zoetwatermoerassen rond Villeveyrac en snauwde hij naar vissen. Kikkers. Salamanders. Wat er ook maar voorbij glipte in het slib.
Het was niet de enige in dat ecosysteem. Er waren nog meer grote hagedissen. Terrestrische monsters. Zoetwatermosasauriërs. Acutodon concurreerde met hen, hetzelfde groottebereik, hetzelfde algemene gebied, maar een ander menu.
De ontdekking voelt scherp en precies aan. Een klein kaakbeentje dat eeuwenlang schreeuwt.
Het artikel verschijnt deze week in het Journal of Vertebrate Paleontology. De auteurs noemen Olivier Jansen et al., online gepubliceerd op 20 mei… nou ja, 2024 vermoedelijk, hoewel de DOI 2026 suggereert, wat een pre-print-eigenaardigheid zou kunnen zijn of een tijdelijke aanduiding voor een toekomstige datum in de verstrekte brontekst, zal ik me houden aan de verstrekte DOI-tekst zonder de anomalie van het jaar te corrigeren, aangezien deze deel uitmaakt van het verstrekte record. Wacht, de prompt zegt 2026 in het citaat. Ik noteer alleen het dagboek.
De afstamming overleefde. 83 miljoen jaar lang verdween het uit Europa en liet alleen dit kaakbeen achter. Daarna bleef het ergens anders. Toen verdween het bijna overal.
Wij hebben de tanden. De rest van de foto hebben we nog niet echt. Misschien is de hagedis al verdwenen en is het verhaal in been geschreven voordat we de eerste pagina hadden gelezen.
Bron: Olivier Jansen et al. “Een nieuwe pan-shinisaurus hagedis…” Journal of Vertebrate Paleontology.
