Nieuw genetisch bewijsmateriaal van een oude gemummificeerde schedel dwingt historici en wetenschappers om een fundamenteel verhaal over Amerika te heroverwegen: het idee dat veel verwoestende ziekten uitsluitend door Europese kolonisten zijn ontstaan.
Door een tand te analyseren van een mannelijk individu dat tussen 1283 en 1383 CE op de hooggelegen plateaus van het huidige Bolivia leefde, hebben onderzoekers sporen geïdentificeerd van Streptococcus pyogenes – de bacterie die verantwoordelijk is voor roodvonk. Deze ontdekking plaatst de infectie in Amerika eeuwen voordat Christoffel Columbus het continent bereikte in 1492.
Het verhaal van de ‘grensziekte’ herschrijven
Decennia lang was de heersende historische consensus dat ‘grensziekten’ – zoals pokken, mazelen en difterie – door Europeanen naar Amerika werden gebracht, waardoor inheemse bevolkingsgroepen die geen immuniteit hadden, werden verwoest.
De aanwezigheid van roodvonk in een pre-Columbiaanse Boliviaanse mummie suggereert dat dit verhaal te simpel is. Als roodvonk al lang vóór het Europese contact in Amerika circuleerde, betekent dit dat:
– Amerika was geen ‘biologisch vacuüm’ dat geïsoleerd was van mondiale ziekteverwekkers.
– Ziekteverwekkers hebben mogelijk veel eerder gereisd via oude menselijke migraties, mogelijk door Siberië.
– De biologische impact van de “Columbian Exchange” was veel complexer dan een simpele eenrichtingsintroductie van ziektekiemen.
Deze bevinding volgt op soortgelijke recente ontdekkingen met betrekking tot syfilis en lepra, die beide een veel langere, onafhankelijkere geschiedenis in Amerika lijken te hebben gehad dan eerder werd aangenomen.
Een doorbraak in oude DNA-analyse
Het extraheren van betrouwbare informatie uit overblijfselen die honderden jaren oud zijn, is notoir moeilijk. Het DNA in de Boliviaanse tand was zeer gefragmenteerd en afgebroken, wat een enorme technische uitdaging vormde voor het team van wetenschappers uit Italië en Groot-Brittannië.
De hindernis “besmetting” overwinnen
Traditioneel zouden onderzoekers op het gebied van oud DNA (aDNA) langere genetische sequenties weggooien, uit angst dat het slechts om moderne besmetting zou gaan. Dit onderzoek hanteerde echter een andere aanpak:
– Chemische schadepatronen: Onderzoekers gebruikten specifieke chemische markers om te bewijzen dat de langere sequenties net zo oud waren als de gefragmenteerde.
– Werken zonder een “doos”: Microbioloog Mohamed Sarhan van Eurac vergelijkt het proces met het oplossen van een puzzel zonder te weten hoe het uiteindelijke plaatje eruit ziet. Door niet sterk te vertrouwen op moderne genetische ‘sjablonen’ vermeed het team de vooringenomenheid van moderne vooroordelen, waardoor ze genetische varianten konden identificeren die in de wereld van vandaag misschien niet meer bestaan.
Identificatie van de ziekteverwekker
De analyse onthulde de aanwezigheid van kernvirulentiegenen, wat bevestigde dat deze oude stam inderdaad een ziekteverwekker was die keelinfecties kon veroorzaken, en niet een onschadelijk familielid van de bacterie.
Waarom dit belangrijk is voor de moderne geneeskunde
Hoewel antibiotica roodvonk hebben getransformeerd van een belangrijke oorzaak van kindersterfte en blijvende invaliditeit (zoals verlies van gezichtsvermogen en gehoor) in een beheersbare aandoening, blijft het onderzoek zeer relevant.
Omdat moderne stammen van S. pyogenes worden geconfronteerd met toenemende uitdagingen als gevolg van antibioticaresistentie, het begrijpen van de diepgaande evolutionaire geschiedenis van de bacterie is van cruciaal belang. Door in kaart te brengen hoe de ziekteverwekker in de loop van duizenden jaren is veranderd, kunnen wetenschappers zich beter voorbereiden op toekomstige behandelingen en de evolutie van bacteriële virulentie volgen.
Deze ontdekking doet meer dan alleen de geschiedenis herschrijven; het verfijnt ons begrip van hoe menselijke migratie en microbiële evolutie al duizenden jaren met elkaar verweven zijn.
** Samenvattend suggereert de ontdekking van roodvonk in een pre-Columbiaanse mummie dat veel ziekten uit de “Oude Wereld” al lang vóór de Europese aankomst in Amerika waren gevestigd, waardoor ons begrip van de mondiale ziektegeschiedenis en menselijke migratie fundamenteel veranderde.**
