De Berliner Philharmoniker is niet zomaar een orkest. Het is een culturele instelling die al meer dan een eeuw de klassieke muziek definieert. Het is gevestigd in de Duitse hoofdstad en dwingt wereldwijd respect af. Maar zo begon het niet. De wortels zijn rommelig. Ze gaan terug tot 1862 en een groep genaamd Bilsesche Kapelle, of ‘Bilse’s Band’. Benjamin Bilse leidde de show. Hij was hofmuziekdirecteur met ambities die groter waren dan zijn budget.
In 1882 viel de groep uiteen. Vierenvijftig muzikanten liepen weg van de oorspronkelijke zeventig. Ze vertrokken om hun eigen ensemble te vormen. Deze splintergroep werd de kern van wat we nu kennen als de Berliner Philharmoniker. De splitsing was beslissend. Het markeerde het einde van het ene tijdperk en het begin van een ander.
Wie leidde het Berlin Philharmonic Orchestra?
De opkomst van het orkest tot wereldfaam begon pas aan het einde van de 19e eeuw. Het gebeurde toen Hans von Bülow het stokje overnam. Hij was een bekend pianist-dirigent. Zijn ambtstermijn duurde van 1887 tot 1892. Onder zijn leiding begon de groep haar provinciale huid af te werpen. Het begon als de toekomst te klinken.
Na Bülow leest de lijst met muziekregisseurs als een who’s who uit de klassieke geschiedenis. Arthur Nikisch leidde van 1895 tot 1922. Hij nam het orkest mee op internationale tournees. Plotseling hoorden mensen buiten Berlijn ze. Ze waren onder de indruk.
Toen kwam Wilhelm Furtwängler. Zijn eerste periode was van 1922 tot 1945. Hij keerde later terug, van 1952 tot 1954. Hij speelde een belangrijke rol bij het verkrijgen van een gemeentelijke subsidie voor de groep. Geld is belangrijk. Het hield de lichten aan en de muzikanten betaalden. Maar de fysieke ruimte leed eronder. Hun concertzaal, de Philharmonie, werd verwoest tijdens bombardementen in de Tweede Wereldoorlog.
Toch ging de muziek door. Tussentijds traden zij op onder diverse dirigenten. Furtwängler keerde uiteindelijk terug als enige directeur voor die korte laatste jaren. Zijn nalatenschap is complex. Zijn kunstenaarschap valt niet te ontkennen.
Na Furtwängler ging het stokje over op Herbert von Karajan. Hij leidde van 1955 tot 1989. Karajan was een van de meest vooraanstaande dirigenten van de 20e eeuw. Hij vormde decennialang het geluid. Zijn invloed is vandaag de dag nog steeds voelbaar.
De lijn werd voortgezet met Claudio Abbado (1989-2002). Hij bracht een andere gevoeligheid met zich mee. Vervolgens nam Simon Rattle het roer over van 2002 tot 2018. Hij moderniseerde hun aanpak. In 2019 verving Kirill Petrenko Rattle. De traditie van uitmuntendheid blijft bestaan.
Waarom de Berliner Philharmoniker opvalt
Het orkest staat bekend om specifieke muziekperiodes. Sinds de jaren twintig blinkt het uit in klassiek, romantisch en vroeg 20e-eeuws repertoire. Er worden niet alleen noten gespeeld. Het interpreteert ze met een onderscheidende stem.
Een van de meest unieke eigenschappen is de structuur. De Berliner Philharmoniker is een zelfbesturende organisatie. De muzikanten stemmen over belangrijke beslissingen.
