Niedawno ponownie przeanalizowany masowy grób sprzed około 3000 lat ujawnia niepokojący wzór: ofiarami były głównie kobiety i dzieci. Ten dół pochówku, odkryty w Serbii kilkadziesiąt lat temu, zawiera szczątki 77 osób, z czego ponad 60% to dzieci, a ponad 70% kobiet, co stanowi nieproporcjonalny stosunek wskazujący na celowy akt przemocy, a nie przypadkową rzeź.
Nietypowe dane demograficzne dotyczące przemocy
Masowe groby zazwyczaj odzwierciedlają masowe zabójstwa, z mniej więcej równym rozkładem według płci lub tendencją do większej liczby ofiar płci męskiej w czasie wojny. Jednakże stanowisko archeologiczne Gomolava, położone w pobliżu współczesnej wsi Hrtkovtsi, stanowi wyraźne odejście od normy. Nieobecność znacznej liczby dorosłych mężczyzn rodzi poważne pytania dotyczące motywów masakry. W przeciwieństwie do typowych działań wojennych, podczas których często bierze się do niewoli młode kobiety i dzieci, ofiary te zginęły.
Naukowcy pod kierownictwem Barry’ego Molloya z University College Dublin wykorzystali nowoczesną analizę DNA, badania białek i morfologię kości, aby potwierdzić dane demograficzne. Ich odkrycia, opublikowane w czasopiśmie Nature Human Behaviour, dostarczają mocnych dowodów na celowe celowanie. „Oczywiście to my decydujemy, kto ma zostać zabity” – wyjaśnia Molloem.
Wzrost zorganizowanej przemocy w Europie
Masakra w Gomolawie nie jest odosobnionym przypadkiem. Dowody archeologiczne wskazują na gwałtowny wzrost zorganizowanej przemocy po pojawieniu się rolnictwa w Europie między 8 000 a 9 000 lat temu. W miarę rozwoju działań wojennych najazdy przekształciły się w systematyczne zabijanie, osiągając swój szczyt we wczesnej epoce żelaza. W tym okresie coraz częstsze były starcia pomiędzy różnymi grupami kulturowymi walczącymi o kontrolę nad ziemią.
Ofiarami w Gomolawie byli rolnicy na wpół koczowniczy, natomiast dowody wskazują na ataki pasterzy na wpół koczowniczych. Sposób śmierci – ciosy konia – dodatkowo potwierdza tę interpretację. Wydaje się, że przyczyną konfliktu były spory o ziemię: rolnicy starali się kontrolować i uprawiać ziemię, podczas gdy pasterze starali się, aby była ona otwarta dla ruchu.
Status i zabójstwa ukierunkowane
Wysoki udział kobiet i dzieci świadczy o ich dużej wartości w społeczności rolniczej. Ich celowe niszczenie może być strategią mającą na celu destabilizację lub zniszczenie konkurencyjnej grupy poprzez uderzenie w jej rdzeń – przyszłe pokolenia i tych, którzy wspierali strukturę społeczną. „Homolawa była miejscem, w którym zderzyły się wszystkie różne sposoby wykorzystania terenu”, mówi Molloem, podkreślając znaczenie tego miejsca.
Bioarcheolog Mario Novak, który prowadził badania nad wcześniejszymi masakrami w Chorwacji, potwierdza tendencję do eskalacji przemocy w regionie. Odkrycia Gomolawy wnoszą ważny poziom do naszej wiedzy o tym, jak wczesne społeczeństwa europejskie angażowały się w konflikt.
Stanowisko archeologiczne w Gomolawie dostarcza przekonujących dowodów na ukierunkowaną przemoc w epoce żelaza, podkreślając brutalną rzeczywistość wczesnych działań wojennych oraz przemyślane strategie stosowane do kontrolowania ziemi i zasobów. Odmienne dane demograficzne ofiar wymagają dalszego zbadania czynników kulturowych i społecznych, które doprowadziły do tego przerażającego czynu.
