Franz Aepinus był nie tylko miłośnikiem eksperymentów z ładunkami statycznymi. To był ten sam człowiek, który przydzielił numery niewidzialnym siłom brzęczącym wokół nas. Urodzony w Rostocku w 1724 roku, swoje życie poświęcił pogoni za „duchami w maszynie” – elektrycznością i magnetyzmem – jeszcze zanim te pojęcia zostały jasno zdefiniowane.
Zmarł w 1802 roku w Dorpacie (Rosja), ale jego piętno odcisnęło się na współczesnej fizyce w sposób, z którego większość ludzi nawet nie zdaje sobie sprawy.
Pierwsza matematyczna teoria elektromagnetyzmu
Zanim zrozumiemy, w jaki sposób zasilamy nasze miasta, musimy zrozumieć zasady gry. To właśnie uczynił Aepinus w 1759 r., który opublikował dzieło Tentamen theoriae electricitatis et magnetismi („Doświadczenia z teorii elektryczności i magnetyzmu”).
Była to pierwsza próba zapisania matematyki zjawisk elektrycznych i magnetycznych.
Rozważał prawo powszechnego ciążenia Newtona. Zobaczył wzór. Zasugerował, że ładunki elektryczne zachowują się w ten sam sposób.
Siły przyciągania i odpychania pomiędzy ładunkami działają na odległość. Zmniejszają się odwrotnie proporcjonalnie do kwadratu odległości między naładowanymi ciałami.
To nie było tylko przypuszczenie. To była konstrukcja. Rysunek.
Jedna ciecz, dwa stany
Aepinus czerpał z pomysłów Benjamina Franklina na temat elektryczności. Ale uprościł chaos.
Franklin zaproponował, że elektryczność jest cieczą. Aepinus poszedł dalej. Twierdził, że we wszechświecie istnieje tylko jeden płyn elektryczny. Materia go nie tworzy. To ją tylko powstrzymuje.
Wyobraź sobie wodę w rurze. Jeśli jest go za dużo, wycieka (ładunek dodatni). Jeśli jest go za mało, powstaje próżnia (ładunek ujemny).
Względna obfitość lub niedobór. Na tym właśnie polega różnica pomiędzy iskrą a porażeniem prądem. Zastosował tę samą logikę do magnetyzmu. Jeden płyn. Dwa stany. Tylko. Elegancko. Pod pewnymi względami wadliwe, ale pod innymi fundamentalne.
Od turmalinu po teleskopy
Aepinus nie zasiadał w wieży akademickiej z kości słoniowej. W 1756 roku odkrył piroelektryczność.
Badał kryształy turmalinu. Po podgrzaniu wytwarzają ładunek elektryczny. To jest piroelektryczność. Dziś brzmi to jak imprezowa sztuczka. To była wtedy magia.
Nie tylko to oglądał. Zmierzył to. Użył tego, aby udowodnić, że ciepło i elektryczność są ze sobą powiązane.
Jego kariera ominęła całą Europę. Studiował medycynę. Wykładał matematykę na uniwersytecie swojego ojca. W 1755 roku został dyrektorem Obserwatorium Berlińskiego. W 1757 przeniósł się do Petersburga.
Dlaczego Rosja? Chciała go Cesarska Akademia Nauk. Został pełnoprawnym członkiem. Udoskonalał mikroskopy. Pomógł wynaleźć kondensator płytkowy równoległy, podstawowy element niemal każdego posiadanego urządzenia elektronicznego.
Zaobserwował nawet przejście Wenus przez tarczę Słońca w 1764 roku. Wykorzystał to wydarzenie do wykazania paralaksy. Pomiar przemieszczenia pozycji. Obliczanie odległości. To wymagało precyzji. To wymagało cierpliwości.
Dwór Katarzyny Wielkiej
Jego późniejsze lata nie spędził w laboratorium. Przeszli służbę publiczną.
Zatrudniła go Katarzyna II Rosyjska. Doradził sądowi. Studiował