Nieuwe satellietgegevens onthullen een sprankje hoop voor de ecosystemen van de planeet: het mondiale verlies aan tropische bossen is in 2025 aanzienlijk vertraagd. Volgens een analyse van het World Resources Institute en de Universiteit van Maryland is het tempo van de ontbossing met 36% gedaald vergeleken met de recordverliezen in 2024.
Ondanks deze vooruitgang blijft de situatie kritiek. Hoewel de achteruitgang een positieve trend is, verdwijnen tropische bossen nog steeds veel sneller dan tien jaar geleden.
De drijvende krachten achter vooruitgang
De vermindering van het bosverlies wordt toegeschreven aan twee primaire factoren: veranderende weerpatronen en beslissende politieke actie.
- Gunstige weerpatronen: De overgang van de opwarmende El Niño naar de koelere La Niña -omstandigheden hielp de ongekende bosbranden die in 2024 de bossen verwoestten, te verzachten.
- Politieke wil en handhaving: Verhoogde milieubescherming en strengere wetshandhaving in belangrijke landen – met name Brazilië, Colombia en Maleisië – hebben een cruciale rol gespeeld.
In Brazilië zijn de gevolgen vooral zichtbaar. Exclusief gebieden die door brand verloren zijn gegaan, zag het land vorig jaar slechts ongeveer 5.700 vierkante kilometer oud tropisch bos verdwijnen – het laagste cijfer sinds 2002. Dit suggereert dat wanneer overheden prioriteit geven aan natuurbehoud, meetbare resultaten volgen.
Een kwetsbaar herstel: de El Niño-dreiging
Hoewel de gegevens bemoedigend zijn, waarschuwen wetenschappers dat deze vooruitgang kwetsbaar is. De mondiale gemeenschap wordt geconfronteerd met een “tweeledige aanval” van door de mens veroorzaakte klimaatverandering en de cyclische komst van El Niño.
Het opwarmende El Niño-weerpatroon, dat naar verwachting later dit jaar de omstandigheden zal beïnvloeden, zou de frequentie en intensiteit van bosbranden kunnen doen toenemen. Dit creëert een gevaarlijke feedbacklus:
1. Klimaatverandering zorgt voor drogere, warmere omstandigheden.
2. Landontginning verwijdert natuurlijke barrières.
3. Intensieve branden verspreiden zich vervolgens gemakkelijker, waardoor ecosystemen mogelijk voorbij het point of no return komen.
“Klimaatverandering en landontginning hebben het lont van de mondiale bosbranden korter gemaakt”, waarschuwt professor Matthew Hansen van de Universiteit van Maryland.
De bredere klimaatcontext
De strijd om bossen te beschermen maakt deel uit van een grotere, meer systemische klimaatcrisis. Een afzonderlijk rapport van de Copernicus-klimaatdienst van de EU benadrukt hoe extreme hitte de nieuwe norm aan het worden is. Vorig jaar had 95% van Europa te maken met bovengemiddelde temperaturen, waardoor bosbranden ontstonden die meer dan 10.000 vierkante kilometer in beslag namen – een gebied groter dan Cyprus.
Van smeltende Alpengletsjers tot recordtemperaturen rond de poolcirkel: de opwarmingstrend is mondiaal. Voor tropische bossen, die fungeren als essentiële ‘koolstofputten’ door CO2 te absorberen, is de inzet ongelooflijk hoog. Als deze bossen falen, neemt het vermogen van de planeet om de temperatuur te reguleren snel af.
Conclusie
Hoewel toegenomen politieke handhaving in landen als Brazilië het tempo van de ontbossing met succes heeft vertraagd, vormen de dreigende dreiging van El Niño en de stijgende mondiale temperaturen een ernstig risico voor deze winsten. Om de doelstelling voor 2030 om het verlies aan bossen een halt toe te roepen, moeten de mondiale inspanningen verschuiven naar het veerkrachtiger maken van deze ecosystemen tegen een steeds onstabieler klimaat.
