Franz Aepinus was niet alleen maar een knutselaar met statische ladingen. Hij was de man die getallen toekende aan de onzichtbare krachten die om ons heen zoemden. Hij werd in 1724 in Rostock geboren en bracht zijn hele leven door met het achtervolgen van de geesten in de machine – elektriciteit en magnetisme – voordat die termen zelfs maar een duidelijke definitie hadden.
Hij stierf in 1802 in Dorpat, Rusland, maar zijn vingerafdrukken hebben betrekking op de moderne natuurkunde op manieren die de meeste mensen zich niet realiseren.
De eerste wiskundige theorie van elektromagnetisme
Voordat je kunt begrijpen hoe wij onze steden van stroom voorzien, moet je de verkeersregels begrijpen. Dat is wat Aepinus deed in 1759. Hij publiceerde Tentamen theoriae electricitatis et magnetismi (“Een poging tot een theorie van elektriciteit en magnetisme”).
Het was de eerste keer dat iemand probeerde de wiskunde voor elektrische en magnetische verschijnselen op te schrijven.
Hij keek naar de zwaartekrachtwet van Newton. Hij zag een patroon. Hij ging ervan uit dat elektrische ladingen op dezelfde manier werkten.
Aantrekkende en afstotende krachten tussen ladingen werken op afstand. Ze vallen af in verhouding tot het omgekeerde kwadraat van de afstand tussen de geladen lichamen.
Dit was niet alleen maar giswerk. Het was een raamwerk. Een blauwdruk.
Eén vloeistof, twee toestanden
Aepinus bouwde voort op de ideeën van Benjamin Franklin over elektriciteit. Maar hij vereenvoudigde de chaos.
Franklin suggereerde dat elektriciteit een vloeistof was. Aepinus ging daar nog verder mee. Hij betoogde dat er maar één elektrische vloeistof in het universum bestaat. De materie heeft het niet gecreëerd. Het hield het gewoon vast.
Zie het als water in een pijp. Als er teveel is, lekt het weg (positieve lading). Als er te weinig is, ontstaat er een vacuüm (negatieve lading).
Relatieve overvloed of tekort. Dat is het verschil tussen een vonk en een schok. Hij paste dezelfde logica toe op magnetisme. Eén vloeistof. Twee staten. Eenvoudig. Elegant. In sommige opzichten verkeerd, maar in andere opzichten fundamenteel.
Van toermalijn tot telescopen
Aepinus bleef niet in de ivoren toren. Hij ontdekte pyro-elektriciteit in 1756.
Hij keek naar toermalijnkristallen. Wanneer je ze verwarmt, genereren ze een elektrische lading. Dat is pyro-elektriciteit. Het klinkt vandaag als een feesttruc. Toen was het magie.
Hij observeerde het niet alleen. Hij heeft het gemeten. Hij gebruikte het om te bewijzen dat warmte en elektriciteit met elkaar verbonden waren.
Zijn carrière stuiterde door Europa. Hij studeerde geneeskunde. Gaf wiskunde aan de universiteit van zijn vader. Werd in 1755 directeur van het observatorium van Berlijn. In 1757 verhuisde hij naar Sint-Petersburg.
Waarom Rusland? De Keizerlijke Academie van Wetenschappen wilde hem. Hij werd volwaardig lid. Hij verbeterde microscopen. Hij hielp mee met het uitvinden van de parallelle plaatcondensator, een basiscomponent in bijna elk elektronisch apparaat dat je bezit.
Hij zag zelfs hoe Venus in 1764 de zon passeerde. Hij gebruikte de gebeurtenis om parallax aan te tonen. Het meten van de positieverschuiving. Afstand berekenen. Het vereiste precisie. Het vergde geduld.
Het hof van Catharina de Grote
Zijn latere jaren bracht hij niet door in een laboratorium. Ze werden doorgebracht in overheidsdienst.
Catharina II van Rusland had hem in dienst. Hij adviseerde de rechtbank. Hij handelde