Choroba #Alzheimera: nowe badania łączą zapalenie odległych narządów z pogorszeniem stanu mózgu
Przez dziesięciolecia chorobę Alzheimera rozumiano jako chorobę zlokalizowaną w mózgu. Jednak pionierskie badania genomiczne pokazują obecnie, że choroba może zacząć się od stanu zapalnego występującego w narządach pozornie niezwiązanych z mózgiem — takich jak skóra, płuca czy jelita — potencjalnie kilkadziesiąt lat przed ujawnieniem się pogorszenia funkcji poznawczych. Ta zmiana w rozumieniu może wyjaśniać, dlaczego obecne metody leczenia choroby Alzheimera są w dużej mierze nieskuteczne, ponieważ skupiają się na objawach, a nie na przyczynie choroby.
Połączenie ciało-mózg: zmiana paradygmatu
Neuronauka tradycyjnie skupiała się na mózgu w izolacji, ale to badanie uwydatnia kluczową rzeczywistość: mózg jest głęboko powiązany z resztą ciała. Zmiany w narządach obwodowych bezpośrednio wpływają na pracę mózgu. W badaniu prowadzonym przez Cesara Cunha i jego zespół z Centrum Podstawowych Badań Metabolicznych Novo Nordisk w Danii przeanalizowano dane genetyczne pochodzące od ponad 85 000 osób z chorobą Alzheimera i bez niej, a także aktywność genów w 5 milionach komórek z 40 obszarów ciała i 100 obszarów mózgu.
Zapalenie obwodowe jako kluczowy czynnik wyzwalający
Analiza ujawniła nieoczekiwany wzór. Geny powiązane z ryzykiem choroby Alzheimera ulegały większej ekspresji w tkankach innych niż mózg – skórze, płucach, układzie trawiennym i komórkach odpornościowych – niż w samym mózgu. Geny te aktywnie uczestniczą w regulacji odporności, szczególnie w tkankach barierowych, które chronią przed infekcjami i toksynami. Sugeruje to, że choroba Alzheimera może nie mieć swojego pochodzenia w mózgu, ale rozwijać się w wyniku przewlekłego stanu zapalnego w innych częściach ciała.
Wydaje się, że czas ma tu znaczenie. Największą ekspresję tych genów zaobserwowano u osób w wieku 55–60 lat, co sugeruje, że zapalenie w wieku średnim najprawdopodobniej przyczyni się do rozwoju choroby Alzheimera kilkadziesiąt lat później. Potwierdza to długoterminowe badanie przeprowadzone na Hawajach, które wykazało, że mężczyźni z podwyższonymi markerami stanu zapalnego po pięćdziesiątce byli znacznie bardziej narażeni na rozwój choroby Alzheimera w wieku 70 i 80 lat.
Poza amyloidem: ponowne przemyślenie strategii leczenia
Obecne metody leczenia choroby Alzheimera skupiają się na eliminacji białek amyloidu i tau, które, jak się uważa, powodują uszkodzenie mózgu. Jednakże ograniczony sukces skłania do zastanowienia się, czy białka te są konsekwencją choroby, a nie jej pierwotną przyczyną. Cunha nawiązuje do wczesnych badań nad otyłością, gdzie metody leczenia ukierunkowane na tkankę tłuszczową zawiodły, dopóki badania genomiczne nie ujawniły roli mózgu w regulacji apetytu.
Wyniki są jasne: jeśli przyczyną choroby Alzheimera jest zapalenie obwodowe, leczenie powinno zmienić się z leczenia patologii mózgu na zmniejszanie ogólnoustrojowego stanu zapalnego. Obiecujące kierunki obejmują szczepienia w średnim wieku (szczepionki przeciwko półpaścowi i BCG wykazały działanie ochronne) wraz ze zmianami stylu życia, takimi jak dieta śródziemnomorska, ćwiczenia fizyczne, ograniczenie spożycia alkoholu oraz kontrolowanie ciśnienia krwi i cholesterolu.
Problem zmiany paradygmatu
Pomimo coraz większej liczby dowodów zmiana dominującego poglądu w neurobiologii będzie trudna. Wielu badaczy nadal koncentruje się na amyloidie i tau, uznając stan zapalny za czynnik drugorzędny. Jednakże rosnąca liczba badań łączących choroby zapalne (egzema, zapalenie płuc, choroby dziąseł, cukrzyca) ze zwiększonym ryzykiem choroby Alzheimera wzmacnia argumenty za podejściem systemowym.
Ostatecznie przyszłość badań nad chorobą Alzheimera może leżeć w postrzeganiu mózgu nie jako izolowanego narządu, ale jako integralnej części układu całego ciała podatnego na stany zapalne. Kluczem do zapobiegania i leczenia może nie być bezpośrednie atakowanie mózgu, ale wzmocnienie mechanizmów obronnych organizmu przed przewlekłym stanem zapalnym przez całe życie.
