Een enorme wolk van verdampt metaal die rond een ster op 3000 lichtjaar afstand draait, kan een verborgen metgezel verbergen: een gigantische planeet, een ster met een lage massa of zelfs een bruine dwerg. De ontdekking, gedetailleerd beschreven in een recent onderzoek, roept intrigerende vragen op over de dynamiek van planetaire systemen en de nasleep van catastrofale botsingen.
Het onverwachte dimmen
Eind 2024 observeerden astronomen J0705+0612, een zonachtige ster, die dramatisch zwakker werd. Gedurende bijna negen maanden kelderde de helderheid tot slechts 3% van het normale niveau, voordat ze zich in mei 2025 langzaam herstelde. Dergelijke extreme schommelingen zijn zeldzaam en duiden onmiddellijk op een ongebruikelijke gebeurtenis. Sterren vervagen niet zomaar zonder reden, wat dit fenomeen bijzonder opmerkelijk maakt.
Wat de gegevens onthullen
Gedetailleerde analyse met behulp van de Gemini South- en Magellan-telescopen onthulde een kolossaal object dat voor J0705+0612 passeerde. Het object is geen typische planeet of asteroïdengordel; het is een wolk die grofweg 15.000 keer zo groot is als de aarde en zich ongeveer halverwege tussen Saturnus en Uranus bevindt ten opzichte van zijn gastster.
De samenstelling van de wolk, onderzocht door de Gemini High-Resolution Optical Spectrograph (GHOST), is rijk aan metalen zoals ijzer en calcium. Deze overvloed aan metalen is ongebruikelijk en suggereert meer dan alleen een natuurlijke planetaire formatie. De bewegingen van de wolk geven aan dat deze bij elkaar wordt gehouden door een aanzienlijke centrale massa.
Een verborgen metgezel?
De centrale massa zou een van de volgende drie mogelijkheden kunnen zijn:
– Een gasreus die aanzienlijk groter is dan Jupiter.
– Een ster met een lage massa, opgesloten in een binaire baan met J0705+0612.
– Een bruine dwerg, een object dat te klein is om kernfusie te veroorzaken, maar te groot om een planeet te zijn.
De aanwezigheid van hoge infraroodstraling suggereert dat het centrale object waarschijnlijker een ster dan een planeet is. Het bepalen van de exacte aard van deze metgezel vereist verdere observatie. Het bestaan van de cloud daagt bestaande modellen van binaire systemen en omringende planetaire schijven uit.
Het oorsprongsverhaal: een gewelddadig verleden?
De wolk is naar schatting ongeveer 2 miljard jaar oud, jonger dan J0705+0612 (die ongeveer 4,6 miljard jaar oud is). Dit impliceert dat de ster niet naast de ster is gevormd, maar erna. De leidende theorie suggereert een cataclysmische botsing binnen het systeem – vergelijkbaar met de gebeurtenis waarvan wordt aangenomen dat deze de maan van de aarde heeft doen ontstaan. Een dergelijke impact zou zowel de ouderdom van de wolk als de ongebruikelijke metaalsamenstelling verklaren.
‘Deze gebeurtenis laat ons zien dat zelfs in volwassen planetenstelsels nog steeds dramatische, grootschalige botsingen kunnen plaatsvinden’, zegt astrofysicus Nadia Zakamska. “Het is een levendige herinnering dat het universum verre van statisch is: het is een doorlopend verhaal van creatie, vernietiging en transformatie.”
De volgende gelegenheid om dit systeem volledig te observeren zal zich voordoen in 2068, wanneer wordt voorspeld dat de wolk opnieuw tussen J0705+0612 en de aarde zal passeren. Tot die tijd blijft het mysterie van de metaalwolk een overtuigende herinnering aan de gewelddadige en dynamische aard van de kosmos.
