Een nieuw ontdekte steen uit de Romeinse stad Coriovallum (het huidige Heerlen, Nederland) vertegenwoordigt mogelijk een voorheen onbekend Romeins bordspel, dat dateert van vóór soortgelijke spellen die eeuwenlang in Europa werden gevonden. De bevinding, mogelijk gemaakt door simulaties van kunstmatige intelligentie, suggereert dat de Romeinen genoten van complexe strategische spellen die verder gingen dan het goed gedocumenteerde Ludus latrunculorum of Ludus duodecim scriptorum.
De ontdekking
De vlakke kalkstenen plaat, die 212 bij 145 millimeter meet, heeft een uniek geometrisch patroon dat in het oppervlak is geëtst. De steen, gevonden tijdens opgravingen in Coriovallum, dateert uit de periode 250–476 na Christus, een periode waarin soortgelijke kalksteen uit Frankrijk werd geïmporteerd voor architectonische decoratie. De aanvankelijke scepsis maakte plaats voor nieuwsgierigheid toen onderzoeker Walter Crist slijtagepatronen opmerkte die consistent waren met het gebruik als speelbord.
AI onthult potentiële gameplay
Om te bepalen of de steen werd gebruikt om mee te spelen, gebruikte het team van Crist Ludii, een AI-systeem dat duizenden spelscenario’s kon simuleren. De AI testte 130 regelvariaties van bekende oude bordspellen tegen elkaar, waaronder Haretavl (Scandinavië) en Gioco dell’orso (Italië). Uit de simulaties bleek dat negen blokkeringsspellen – waarbij spelers strijden om hun tegenstander in de val te lokken – het kenmerkende slijtagepatroon op de steen hadden kunnen veroorzaken.
Implicaties voor de gamegeschiedenis
Uit de analyse blijkt dat de steen mogelijk een prototype is of een spel dat informeel wordt gespeeld (zoals in de grond gekrast) en geen andere sporen achterlaat. Indien geverifieerd zou deze ontdekking de gedocumenteerde geschiedenis van het blokkeren van games in Europa met enkele eeuwen terugdringen. Soortgelijke spellen waren al bekend in Zuid- en Oost-Azië, maar het bewijsmateriaal in Europa was beperkt tot latere perioden.
Debat en toekomstig onderzoek
Niet alle experts zijn overtuigd: sommigen beweren dat het onnauwkeurige patroon en het ontbreken van vergelijkbare voorbeelden twijfels oproepen. Onderzoekers als Tim Penn benadrukken echter dat het combineren van archeologische vondsten met AI-analyse nog meer mysteries kan ontsluiten. Een ander potentieel spelbord uit Vindonissa, Zwitserland, met een X-vormig raster, zou met soortgelijke technieken opnieuw kunnen worden onderzocht.
De ontdekking benadrukt hoe AI historische puzzels nieuw leven kan inblazen. Hoewel sluitend bewijs misschien ongrijpbaar blijft, toont het aan dat ons begrip van oude vrijetijds- en strategiespellen verre van compleet is.
