De populaties van trekkende zoetwatervissen kelderen in een alarmerend tempo, met een daling van 81% in de afgelopen 50 jaar. Een nieuw rapport van de Verenigde Naties benadrukt de cruciale noodzaak van grotere inspanningen voor natuurbehoud om verdere achteruitgang van deze soorten te voorkomen, die van vitaal belang zijn voor zowel ecosystemen als het menselijk levensonderhoud.
De omvang van de crisis
Een internationaal team van wetenschappers heeft meer dan 15.000 zoetwatervissoorten onderzocht – de helft van alle vissen wereldwijd – en kwam tot de conclusie dat de crisis veel dieper is dan eerder werd aangenomen. Het rapport geeft prioriteit aan 30 vlaggenschipsoorten, waaronder de golden mahseer en goonch catfish, voor onmiddellijke instandhoudingsmaatregelen. Deze vissen zijn niet alleen ecologisch belangrijk; ze voorzien in voedsel voor ongeveer 200 miljoen mensen wereldwijd.
De daling is het gevolg van meerdere onderling verbonden bedreigingen. Dammen, vervuiling en overbevissing zorgen er samen voor dat vissen geen vitale broedplaatsen kunnen bereiken. Sommige soorten, zoals de tropische paling in Oceanië, ondernemen migraties over duizenden kilometers, waardoor ze bijzonder kwetsbaar zijn voor gefragmenteerde habitats.
Waarom dit belangrijk is
Het steeds sneller verdwijnen van deze vissen is niet alleen een milieuprobleem: het heeft rechtstreekse gevolgen voor menselijke gemeenschappen. Zoetwatervissen zijn voor veel populaties een cruciale eiwitbron, en verschillende soorten hebben een diepe culturele en spirituele betekenis. De gouden mahseer wordt bijvoorbeeld vereerd als de ‘tijger van de rivier’ in de Himalaya.
De crisis wordt nog verergerd door het feit dat trekvissen vaak de internationale grenzen overschrijden, waardoor gecoördineerde beschermingsinspanningen nodig zijn. Het VN-verdrag inzake de instandhouding van trekkende soorten (CMS) biedt een raamwerk voor een dergelijke samenwerking, en het rapport stelt voor om tijdens de volgende bijeenkomst de dertig prioritaire vissen aan het verdrag toe te voegen.
Belemmeringen voor herstel
In Europa worden migrerende vissen gemiddeld elke kilometer geconfronteerd met barrières (dammen, stuwen en duikers). Hoewel veel van deze barrières overbodig zijn en kunnen worden verwijderd, put het cumulatieve effect ervan de energiereserves van vissen uit, waardoor ze vatbaarder worden voor ziekten en predatie.
Het CMS heeft in het verleden succes bewezen. De Saiga-antilope, die ooit op de rand van uitsterven stond als gevolg van stroperij, herstelde zich tot meer dan een miljoen exemplaren nadat in het kader van het verdrag een internationale anti-stroperij-inspanning was gelanceerd. De VN erkent echter dat trekvissen lange tijd over het hoofd zijn gezien in vergelijking met meer zichtbare soorten zoals grote katten of walvissen.
Het rapport onderstreept dat er nu actie nodig is om catastrofale verliezen in deze cruciale ecosystemen te voorkomen. Zonder gecoördineerde instandhoudingsmaatregelen zal de achteruitgang van trekvissen doorgaan, met verstrekkende gevolgen voor zowel de natuur als de menselijke populaties.
