Een kleine komeet, 41P/Tuttle-Giacobini-Kresák, vertoont een ongekend gedrag: hij draait abrupt om, een fenomeen dat hem uiteindelijk uit elkaar zou kunnen scheuren. Dit is de eerste keer dat een dergelijke omkering is waargenomen, wat inzicht biedt in de reden waarom kleinere kometen relatief zeldzaam zijn in ons zonnestelsel.
De onverwachte wending
Tussen april en december 2017 veranderde de rotatie van de komeet dramatisch van richting, zo blijkt uit onderzoek van astronoom David Jewitt, gepubliceerd in de Astronomical Journal. De meest waarschijnlijke oorzaak is het vrijkomen van gassen uit het ijzige oppervlak van de komeet, die fungeerden als een soort ‘boegschroef’, waardoor zijn rotatie werd vertraagd totdat hij stopte en vervolgens omkeerde.
Dit is niet alleen een verandering in snelheid; het is een complete omslag. Aanvankelijk draaide de komeet elke 46 tot 60 uur, maar in december versnelde hij om zijn rotatie in slechts 14 uur te voltooien, wat wijst op een verschuiving van vertraging naar versnelling. Deze versnelling is de snelste rotatieverandering die ooit voor een komeet is geregistreerd.
Waarom dit ertoe doet: het lot van kleine kometen
De gevolgen zijn aanzienlijk. Kleine kometen, die minder dan een kilometer breed zijn, zijn inherent onstabiel. Terwijl ze massa verliezen door ontgassing (het vrijkomen van gassen uit het sublimeren van ijs), draaien ze sneller en sneller, totdat ze centrifugaal onstabiel worden.
“Ze draaien zo snel op dat ze binnen relatief korte tijd weer verdwenen zijn”, legde Jewitt uit.
Dit proces verklaart waarom we niet zoveel kleine kometen zien als grotere: ze vernietigen zichzelf eenvoudigweg voordat ze lange tijd kunnen blijven bestaan.
Een geschiedenis van instabiliteit
Komeet 41P nam ongeveer 1500 jaar geleden zijn huidige baan aan na een zwaartekrachtontmoeting met Jupiter. Hij draait elke 5,4 jaar rond de zon, waardoor hij dicht bij de aarde komt en gedetailleerde observatie mogelijk is. De recente omkering van de rotatie werd voor het eerst gedetecteerd in mei 2017 door NASA’s Neil Gehrels Swift Observatory, waar werd waargenomen dat de rotatie ervan vertraagde. Beelden van de Hubble-ruimtetelescoop in december 2017 bevestigden de volledige omkering.
De hitte van de zon sublimeert het ijs van de komeet, waarbij gassen vrijkomen die als stuwraketten werken. Eerst wordt de draaiing ervan gestopt en vervolgens in de omgekeerde richting geduwd. Dit door koppel aangedreven proces is de meest plausibele verklaring voor de waargenomen veranderingen.
Concluderend is de draaiomkering van komeet 41P een duidelijke demonstratie van de vluchtige aard van kleine kometen. Het proces legt de nadruk op een belangrijke reden waarom deze hemellichamen een korte levensduur hebben en zichzelf in fragmentatie verslijten voordat ze voor langere tijd in het zonnestelsel kunnen blijven bestaan.
