Oost-Afrika splitst zich steeds sneller uiteen, en uit nieuw onderzoek blijkt dat dit niet slechts een geologisch proces is; het wordt rechtstreeks beïnvloed door het uitdrogende klimaat in de regio. Een studie gepubliceerd in Scientific Reports onthult een duidelijk verband tussen de dalende niveaus van meren in de afgelopen 5000 jaar en de versnelling van de tektonische activiteit langs de Oost-Afrikaanse Rift Zone.
De tweerichtingsrelatie tussen klimaat en platentektoniek
Tientallen jaren lang gingen wetenschappers ervan uit dat tektonische krachten het klimaat bepalen: het bouwen van bergen verandert bijvoorbeeld de regenpatronen. Dit onderzoek toont echter aan dat het omgekeerde ook waar is. Veranderingen in het watergewicht en de ondergrondse druk veroorzaakt door klimaatveranderingen hebben direct invloed op hoe snel continenten bewegen.
De studie concentreerde zich op het Turkanameer in Kenia, dat ooit 150 meter dieper lag tijdens de nattere Afrikaanse vochtige periode (ongeveer 9.600 tot 5.300 jaar geleden). Door oude sedimenten op de bodem van het meer te analyseren, ontdekten onderzoekers dat naarmate het klimaat uitdroogde en de waterstanden daalden, de breuklijnen rond het meer sneller begonnen te bewegen.
Hoe uitdrogende meren de continentale drift versnellen
Het effect is meetbaar: breuken verplaatsen zich nu nog eens 0,17 millimeter sneller per jaar. Hoewel Afrika jaarlijks met een omvang van 0,25 inch (6,35 millimeter) al uit elkaar valt, is deze versnelling niet onbelangrijk. Het proces werkt op twee belangrijke manieren:
- Verminderde druk: Minder water betekent minder gewicht op de aardkorst. Hierdoor kunnen breuklijnen vrijer bewegen, zoals het losmaken van een bankschroef op twee rotsblokken.
- Vulkanische activiteit: Het droogklimaat decomprimeert ook de mantel onder een vulkaan aan de zuidkant van het Turkanameer. Deze decompressie zorgt ervoor dat meer magma smelt en de kamer van de vulkaan opblaast, waardoor de tektonische spanning op nabijgelegen fouten toeneemt.
Implicaties op lange termijn en toekomstig onderzoek
De bevindingen suggereren dat de aardbevingsactiviteit in de regio nu waarschijnlijk meer uitgesproken is dan 8.000 jaar geleden. Dit is niet alleen een theoretische zorg; Het splitsingsproces in Oost-Afrika zal het continent uiteindelijk in twee platen splitsen, met daartussen een nieuwe oceaan.
Onderzoekers breiden hun onderzoek nu uit naar het Malawimeer, waarbij ze veranderingen in het waterpeil analyseren die 1,4 miljoen jaar teruggaan om een breder inzicht te krijgen in de interactie tussen klimaat en continentale scheiding in de loop van de geologische tijd. Dit onderzoek onderstreept dat platentektoniek niet slechts een langzaam, intern aardproces is; het wordt actief beïnvloed door de oppervlakteomstandigheden, met name de beschikbaarheid van water.
De studie bewijst dat het klimaat niet alleen een gevolg is van geologische activiteit; het is er ook een drijvende kracht achter, met implicaties voor het begrijpen van continentale drift en seismische activiteit in Oost-Afrika en daarbuiten.
