Nieuwe observatiegegevens hebben het sterkste bewijs tot nu toe opgeleverd dat de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC) – een essentieel systeem van oceaanstromingen – aan het vertragen is. Metingen vanaf meerdere locaties aan de overkant van de Atlantische Oceaan suggereren dat de circulatie verzwakt in een tempo dat zou kunnen duiden op een beweging in de richting van een systemische ineenstorting.
De “Oceaantransportband” begrijpen
Het AMOC fungeert als een mondiale lopende band en speelt een fundamentele rol bij het reguleren van het klimaat op aarde. Het proces verloopt via een continue lus:
1. Warmtetransport: De stroming transporteert warm, zout water van de Golf van Mexico naar de Noord-Atlantische Oceaan.
2. Klimaatmatiging: Deze warmteoverdracht is de reden dat West-Europa veel mildere winters kent vergeleken met vergelijkbare breedtegraden in Canada of Rusland.
3. Het zinkmechanisme: Naarmate het water het noorden bereikt, koelt het af, wordt dichter en zinkt naar de oceaanbodem, waar het langs de westelijke kant van de Atlantische Oceaan naar het zuiden stroomt om de cyclus te voltooien.
Waarom dit belangrijk is: Als deze cyclus doorbreekt, raakt de warmteverdeling van de planeet in chaos. Een ineenstorting zou kunnen leiden tot drastisch koudere winters in Europa en vitale moessonpatronen in Azië en Afrika kunnen verstoren, waardoor de voedselzekerheid voor miljarden mensen zou worden aangetast.
Nieuwe gegevens versus historische modellen
Jarenlang hebben computermodellen gewaarschuwd dat het AMOC binnen tientallen jaren zou kunnen sluiten, maar wetenschappers hebben moeite gehad om dit door directe observatie te bewijzen. Omdat directe metingen van de stroming nog maar zo’n twintig jaar bestaan, is het trekken van conclusies op de lange termijn moeilijk geweest.
Een recent onderzoek onder leiding van Qianjiang Xing van de Universiteit van Miami heeft echter het landschap veranderd door gegevens te analyseren van de RAPID-MOCHA -array – een lijn van verankerde ligplaatsen die zich uitstrekt van de Bahama’s tot de Canarische Eilanden.
Belangrijkste bevindingen uit het onderzoek:
- Versnelde daling: Tussen 2004 en 2023 verzwakte de AMOC met ongeveer 10%.
- Flow Reduction: De stroom neemt elk jaar af met ongeveer 90.000 kubieke meter water per seconde, een sneller tempo dan eerder werd geregistreerd.
- Bevestiging op meerdere breedtegraden: Om rekening te houden met onzekerheid over de gegevens, analyseerden onderzoekers drukveranderingen op vier verschillende breedtegraden in de westelijke Atlantische Oceaan (nabij West-Indië, de oostkust van de VS en Nova Scotia). De resultaten toonden een consistent, samenhangend patroon van verzwakking op alle locaties.
De rol van smeltend ijs
De belangrijkste oorzaak van deze vertraging lijkt de smeltende ijskap van Groenland te zijn.
Terwijl het ijs smelt, stroomt er enorme hoeveelheden zoet water de Noord-Atlantische Oceaan in. Dit verdunt het zoutgehalte van de oceaan; Omdat zoet water een lagere dichtheid heeft dan zout water, zinkt het niet zo gemakkelijk. Deze “verversing” van het water verhindert de neerwaartse stroming die het hele circulatiesysteem aandrijft, waardoor de transportband effectief verstopt raakt.
“De trend zou consistent zijn met het gaan naar het omslagpunt”, waarschuwt Shane Elipot van de Universiteit van Miami.
Conclusie
De studie geeft een “coherent beeld” van een verzwakkende diepzeecirculatie die overeenkomt met al lang bestaande klimaatmodellen. Hoewel de exacte tijdlijn onzeker blijft, suggereren deze bevindingen dat de Atlantische Oceaan dichter bij een kritisch omslagpunt komt, waardoor dringende, uitgebreide oceaanobservatie nodig is om de omvang van de komende verschuiving te begrijpen.
