Onderzoekers hebben voor het eerst nauwkeurig de massa van een vrij zwevende planeet gemeten – een wereld die ongeveer zo groot is als Saturnus en die alleen door de ruimte zweeft, zo’n 10.000 lichtjaar van de aarde. Deze ontdekking vult een kritieke leemte in de planetaire wetenschap, bekend als de ‘Einstein-woestijn’, waar planeten tussen de grootte van Neptunus en Jupiter opvallend afwezig zijn in waargenomen schurkenpopulaties.
De jacht op eenzame werelden
De meeste schurkenplaneten die tot nu toe zijn ontdekt, zijn super-Jupiters (zware gasreuzen) of kleiner dan Neptunus. Er wordt aangenomen dat de reden voor deze kloof verband houdt met de manier waarop planeten ontstaan en uit sterrenstelsels worden verwijderd. Lichtere werelden worden er gemakkelijk uit gegooid, terwijl zwaardere werelden zich soms geïsoleerd kunnen vormen, net als sterren. Deze nieuwe planeet, geïdentificeerd als KMT-2024-BLG-0792 (ook bekend als OGLE-2024-BLG-0516), doorbreekt deze trend door ongeveer een vijfde van de massa van Jupiter te wegen, waardoor het een zeldzame vondst is.
Hoe het werd opgemerkt
Het team, onder leiding van Andrzej Udalski van de Universiteit van Warschau, heeft de planeet onafhankelijk gespot met behulp van twee telescopen op de grond. De sleutel tot het meten van de massa was een combinatie van deze waarnemingen en gegevens van de Gaia-ruimtetelescoop. Ze gebruikten een techniek genaamd gravitationele microlensing, waarbij de zwaartekracht van een planeet het licht van een verre ster afbuigt, waardoor een tijdelijk halo-effect ontstaat. De gelijktijdige detectie van de aarde en Gaia leverde de nodige gegevens op om de massa van de planeet nauwkeurig te berekenen.
Waarom dit belangrijk is
“Massa is de belangrijkste parameter die beslist over de classificatie als planeet”, zegt Udalski, waarmee hij bevestigt dat dit de eerste technisch geverifieerde vrij zwevende schurkenplaneet is.
Deze bevestiging is belangrijk omdat het het bestaan van deze eenzame werelden bevestigt en de deur opent voor het op nieuwe manieren bestuderen van planetaire vorming. Het suggereert ook dat veel planetenstelsels, waaronder het onze, in hun vroege stadia planeten hebben uitgeworpen. De komende Romeinse ruimtetelescoop Nancy Grace, gepland voor lancering in 2027, belooft nog veel meer van dergelijke schurkenplaneten te ontdekken, wat mogelijk een revolutie teweegbrengt in ons begrip van hoe planetaire systemen evolueren.
De ontdekking van deze schurkenplaneet ter grootte van Saturnus gaat niet alleen over het vinden van een andere wereld; het gaat over het invullen van een cruciaal stukje van de puzzel in onze kennis van planeetvorming en de prevalentie van eenzame werelden die door de melkweg drijven.
