Een onlangs opnieuw geanalyseerd massagraf dat ongeveer 3000 jaar oud is, onthult een verontrustend patroon: de slachtoffers waren overwegend vrouwen en kinderen. De grafkuil, die tientallen jaren geleden in Servië werd opgegraven, bevat de stoffelijke resten van 77 personen, waarvan meer dan 60% kinderen en ruim 70% vrouwen zijn – een onevenredige verhouding die eerder duidt op een opzettelijke gewelddaad dan op willekeurig bloedvergieten.
De ongebruikelijke demografische kenmerken van geweld
Massagraven weerspiegelen doorgaans willekeurige moordpartijen, met ongeveer gelijke geslachtsverdeling, of neigen naar mannelijke slachtoffers in oorlogstijd. De Gomolava-locatie, gelegen nabij het moderne dorp Hrtkovci, vertoont echter een grimmige anomalie. De afwezigheid van een aanzienlijk aantal volwassen mannen roept kritische vragen op over de bedoeling achter het bloedbad. In tegenstelling tot typische oorlogspraktijken waarbij jonge vrouwen en kinderen vaak als slaven worden meegenomen, werden deze slachtoffers gedood.
Onderzoekers, onder leiding van Barry Molloy van University College Dublin, gebruikten moderne DNA-analyse, eiwitstudies en botmorfologie om de demografische gegevens te bevestigen. Hun bevindingen, gepubliceerd in Nature Human Behavior, duiden sterk op een doelbewuste selectie van slachtoffers. “Er wordt duidelijk een keuze gemaakt over wie er wordt vermoord”, legt Molloy uit.
De opkomst van georganiseerd geweld in Europa
Het bloedbad in Gomolava is geen geïsoleerd incident. Archeologisch bewijs wijst op een golf van georganiseerd geweld na de introductie van de landbouw in Europa tussen 8.000 en 9.000 jaar geleden. Naarmate de oorlogsmethoden zich ontwikkelden, escaleerden de invallen in systematische slachtingen, met een piek in de vroege ijzertijd. In deze periode waren er steeds meer botsingen tussen verschillende culturele groepen die strijden om controle over land.
De slachtoffers in Gomolava waren semi-sedentaire boeren, terwijl er aanwijzingen zijn dat ze werden aangevallen door semi-nomadische herders. De doodsmethode – slagen te paard – ondersteunt deze interpretatie verder. Het conflict lijkt te zijn veroorzaakt door grondbezit: de boeren probeerden het land te controleren en te cultiveren, terwijl de herders probeerden het open te houden voor beweging.
Status en gerichte moord
Het hoge percentage vrouwen en kinderen duidt erop dat zij een aanzienlijke waarde hadden binnen hun boerengemeenschap. Hun doelbewuste targeting zou kunnen duiden op een strategie die is ontworpen om een rivaliserende groep te destabiliseren of te elimineren door de kern ervan aan te vallen: de volgende generatie en degenen die de sociale structuren in stand hielden. “Gomolava bevond zich op het brandpunt van al deze verschillende manieren om het land te gebruiken,” zegt Molloy, waarmee hij de betekenis van de plek benadrukt.
Bioarcheoloog Mario Novak, die onderzoek leidde naar een eerder bloedbad in Kroatië, bevestigt de trend van escalerend geweld in de regio. De bevindingen van Gomolava voegen een cruciale laag toe aan ons begrip van hoe vroege Europese samenlevingen zich met conflicten bezighielden.
De locatie in Gomolava levert overtuigend bewijs van gericht geweld in de ijzertijd en onderstreept de brutale realiteit van vroege oorlogsvoering en de doelbewuste strategieën die worden gebruikt om land en hulpbronnen te controleren. De scheve demografische gegevens van de slachtoffers vereisen verder onderzoek naar de culturele en sociale dynamiek die deze gruwelijke daad heeft veroorzaakt.
